Provincie Oost-Vlaanderen
16 februari 2009

Persbericht

Alles over en voor senioren in Oost-Vlaanderen in de nieuwe publicaties: 'Ouderen in beeld. Ouderencahier: een situatieschets over ouderen in Oost-Vlaanderen' en 'Ouderen in beeld. Praktische handleiding voor lokale ouderenadviesraden'

op voorstel van gedeputeerde EDDY COUCKUYT, bevoegd voor WELZIJN EN GEZONDHEID, deelt de deputatie het volgende mee:

Over de toenemende vergrijzing is al veel geschreven. Maar hoe manifesteert die vergrijzing zich in Oost-Vlaanderen? Hoeveel ouderen telt Oost-Vlaanderen vandaag? En hoe evolueert hun aantal (of hun aandeel in de totale bevolking) tegen 2025? Hoe wonen die ouderen? Hoeveel ouderen wonen alleen? Hoe zit het met de mantelzorg? Biedt het bestaande aanbod professionele zorg voldoende antwoord op de uitdagingen van de vergrijzing? Hoe ervaren de ouderen zélf hun gezondheid, hun hulpbehoevendheid, hun mobiliteit, …? Hoe zit het met hun maatschappelijke participatie? Welke problemen ervaren ze naar eigen zeggen het vaakst?

Allemaal boeiende vragen die een antwoord krijgen in de nieuwe publicatie 'Ouderen in beeld. Oost-Vlaams ouderencahier'. Het ouderencahier biedt een situatieschets van ouderen in Oost-Vlaanderen. In een eerste deel worden de ouderen in Oost-Vlaanderen onder de loupe genomen aan de hand van tientallen datagegevens (cijfers). Meestal gaat het over indicatoren die niet direct feiten meten, maar wel een indicatie geven over de werkelijke toestand. Een tweede deel laat de ouderen zélf aan het woord, met de belangrijkste tussentijdse conclusies uit het behoefteonderzoek ouderen dat inmiddels al in 42 Oost-Vlaamse gemeenten afgewerkt of lopende is.

Belangrijkste vaststellingen uit de datagegevens
Van 23% 60-plussers in 2007 naar 31% 60-plussers in 2025
Het aandeel ouderen (60+) in de bevolking in Oost-Vlaanderen bedraagt momenteel ruim 23%. Volgens de jongste prognoses stijgt dit aandeel tot ruim 26% in 2015 en zelfs meer dan 31% in 2025.

Enkel in de gemeenten Lokeren, Lochristi, Zele, Temse en Zulte ligt het aandeel ouderen onder de 21,5%. Brakel, Horebeke, Sint-Martens-Latem, Zelzate, Zottegem en Eeklo zijn gemeenten met een relatief oudere bevolking: daar is meer dan 26% ouder dan 60 jaar.

In de meeste Oost-Vlaamse gemeenten is het aandeel jongeren (0-19 jaar) kleiner dan het aandeel ouderen. De 'jongste' gemeenten zijn Lokeren, Zele, Lochristi, Sint-Gillis-Waas en Ronse (meer dan 24% jongeren op de totale bevolking).

De 'veroudering in de veroudering' groeit
Ook de groep hoogbejaarden (80+) stijgt. Momenteel telt Oost-Vlaanderen ruim 64 000  80-plussers. In 2015 en 2025 zal die groep aangegroeid zijn tot respectievelijk ruim 83 000 en ruim 92 000. Zowat één op vijf 60-plussers is ouder dan 80 jaar.

Hoe ouder, hoe minder comfort in de woning
De aanwezigheid van comfortelementen in het huis hangt samen met de leeftijd van de bewoners: wie jonger is dan 60 jaar heeft meer comfort (centrale verwarming, badkamer met douche of bad, toilet met waterspoeling) in de woning dan 60-plussers.

Met het comfort in de woningen is het het minst goed gesteld in de (meer verouderde) regio's Meetjesland en Vlaamse Ardennen.

Ruim 80 000 Oost-Vlaamse 60-plussers wonen alleen.
De alleenwonende 60-plussers zijn goed voor bijna 14% van alle Oost-Vlaamse huishoudens. 62% van die alleenwonende ouderen zijn vrouwen, wat onder andere te verklaren valt uit de hogere levensverwachting van vrouwen.

31% van de alleenwonende ouderen is ouder dan 80 jaar.

10 per 1 000  60-plussers heeft een handicap.

Ook de groep van allochtone ouderen stijgt
Oost-Vlaanderen telde in 2007  4 810 niet-Belgen van ouder dan 60 jaar (niet-Belgen = inwoners die niet beschikken over de Belgische nationaliteit). Dat is 37% meer dan in 1997. Dat betekent dat de vergrijzing zich bij de niet-Belgen zowat vier keer sneller doorzet dan bij de autochtone bevolking.

Uit onderzoek bleek dat de kwetsbaarheid van de niet-Belgische ouderen voor een groot stuk afhangt van hun etnische afkomst*. Vooral de zogenaamde arbeidsmigranten ouder dan 60 jaar uit Zuid-Europa (Italië, Spanje, Griekenland en Portugal), Turkije en Noord-Afrika (Marokko, Algerije en Tunesië) hebben een ander sociaal-demografisch profiel, andere wensen en verwachtingen betreffende hulp op hun oude dag dan de autochtone ouderen.

Het is dus geen toeval dat de Provincie Oost-Vlaanderen de voorbije jaren naast het opzetten van verschillende projecten, ook verscheidene publicaties en brochures ontwikkelde over de (zorg voor) allochtone ouderen. Zie ook: www.oost-vlaanderen.be/minderheden

Residentiële zorg
Oost-Vlaanderen telt 186 rusthuizen, waarvan 46 openbare, 95 van vzw's en 24 private. Deze zijn samen goed voor 7 598 RVT-bedden (rusthuisbedden met intensieve zorg) en 8 752 ROB-bedden (gewone rusthuisbedden). 96% van de geprogrammeerde plaatsen is gerealiseerd of gepland (programmatiecijfers of geprogrammeerde plaatsen geven aan hoeveel plaatsen er nodig zullen zijn om aan de verwachte opvangbehoefte van ouderen te voldoen). Daarmee scoort Oost-Vlaanderen 4% hoger dan het gemiddelde van het Vlaams Gewest.

Oost-Vlaanderen telt verder 110 serviceflatgebouwen, waarvan 46 openbare, 42 van vzw's en 22 private, goed voor 3 254 gerealiseerde serviceflats. 72% van de programmatie is gerealiseerd of gepland.

Zowel rusthuizen als serviceflatgebouwen in Oost-Vlaanderen kennen een goede regionale spreiding.

Semi-residentiële zorg
Oost-Vlaanderen telt 21 erkende dagverzorgingscentra, waarvan 5 van ocmw's en 16 van vzw's. Vooral in het zuiden van de provincie en in de driehoek tussen Gent, Sint-Niklaas en Dendermonde zijn de dagverzorgingscentra dun bezaaid.

Er zijn ook 47 erkende centra voor kortverblijf actief, waarvan 16 voorzieningen uitgaan van het ocmw en 31 van een vzw. De centra voor kortverblijf zijn voldoende regionaal gespreid.

In beide gevallen is 80% van de programmatie ingevuld.

Thuiszorg
In Oost-Vlaanderen zijn er 21 erkende lokale dienstencentra, 15 gaan uit van het ocmw en 6 van een vzw. Met dit aanbod wordt slechts 24% van de programmatie ingevuld.

Er zijn 8 erkende private diensten gezinszorg en 18 openbare diensten gezinszorg actief in Oost-Vlaanderen, samen goed in 2007 voor 3 347 585 uren huishoudelijke hulp.

Poetshulp wordt georganiseerd door diezelfde 8 private diensten gezinszorg en door 51 ocmw's, goed voor 2 140 213 uren poetshulp in 2005.

Verder zijn er 13 erkende diensten oppashulp in Oost-Vlaanderen actief, goed voor 193 117 uren vrijwillige en 17 988 uren professionele oppashulp.

Mantelzorg
Oost-Vlaanderen telde in 2003 bij schatting 90 000 mantelzorgers, waarvan 65% vrouwen en 35% mannen. Het profiel van de (Vlaamse) mantelzorger is als volgt te omschrijven: hij is gemiddeld 52 jaar oud, één derde is nog beroepsactief, 80% verleent zorg aan één persoon, de gemiddelde duur van de zorg is 9 jaar en 60% van de mantelzorgers is 24/24 beschikbaar. De mantelzorgers kunnen ondersteuning krijgen van vijf erkende mantelzorgverenigingen.

Belangrijkste resultaten uit het ouderenbehoefteonderzoek
De provincie Oost-Vlaanderen schreef zich in voor het behoefteonderzoek bij 60-plussers dat de provincie West-Vlaanderen samen met de VUB ontwikkelde. Er namen in totaal reeds 42 van de 65 Oost-Vlaamse gemeenten deel aan het onderzoek.

Van 21 Oost-Vlaamse gemeenten waren de resultaten al bekend bij het ter perse gaan van het ouderencahier. Uit die eerste groep onderzoeken kunnen volgende conclusies getrokken worden:

• De Oost-Vlaamse ouderen zijn het meest honkvast van alle Vlamingen: zij wonen gemiddeld 51,8 jaar in hun gemeente.
• De woning van de Oost-Vlaming is ouder dan de gemiddelde woning in Vlaanderen (48 jaar).
• 77%van de Oost-Vlaamse 60-plussers is eigenaar van de woning, 95% woont zelfstandig.
• 44% van de woningen van de Oost-Vlaamse 60-plussers is ernstig onaangepast.
• 10% van de Oost-Vlaamse ouderen ouder dan 75 jaar komt nooit buiten, 30% geeft aan grote of kleine problemen te hebben met mobiliteit.
• De wagen blijft de eerste keuze voor verplaatsingen. Dat geldt voor 37,3% van de Oost-Vlaamse ouderen. 24,2% neemt dagelijks de fiets.
• 23% van de Oost-Vlaamse ouderen zegt geen gezondheidsproblemen te hebben, 23% heeft hulp nodig bij het huishouden, voor verplaatsingen is dat 22%. Voor persoonlijke verzorging heeft 11% hulp nodig.
• 16% van de Oost-Vlaamse 60-plussers heeft een lichtere of ergere vorm van psychische problemen
• Het overgrote deel van de Oost-Vlaamse ouderen (81,5%) ervaart geen tot matige eenzaamheidsgevoelens. Liefst 18% van de Oost-Vlaamse ouderen verklaart echter ernstige eenzaamheidsgevoelens te hebben. 93% van de ouderen is over het geheel genomen tevreden over zichzelf.
• 65% van de Oost-Vlaamse 60-plussers zegt gebruik te maken van het uitgebreid gamma aan verenigingsleven
• 36% van de Oost-Vlaamse ouderen heeft een hoog onveiligheidsgevoel. Let wel: 'onveiligheidsgevoel' werd in het onderzoek ruim gedefinieerd (bv. ook onveiligheid in het verkeer). Bovendien betekent een groter onveiligheidsgevoel niet dat er ook effectief meer onveiligheid is.
• De top 5 van de problemen die Oost-Vlaamse 60-plussers ervaren zijn, in volgorde van belang: gezondheidsproblemen, angst voor diefstal in de woning, invullen van formulieren, onveiligheid in het verkeer, angst om lastig gevallen te worden op straat.

Provincie ondersteunt ook de lokale ouderenadviesraden met raad en daad

Naast het ouderencahier bracht de Provincie Oost-Vlaanderen ook een handig werkinstrument uit voor de ouderen zelf die actief zijn in ouderenadviesraden: 'Ouderen in beeld - Een praktische handleiding voor lokale ouderenadviesraden'.

Deze publicatie is in eerste instantie bedoeld voor het bestuur en de leden van de lokale ouderenadviesraad. Maar ze kan ook nuttig zijn voor de schepen voor ouderenbeleid, de ocmw-voorzitter en de ouderenambtenaar. Zij kunnen de handleiding gebruiken om een inspraakgericht ouderenbeleid vorm te geven.

De handleiding telt vijftien hoofdstukken die o.a. gaan over inspraak en participatie, de taken van een ouderenadviesraad, het juridisch kader van een  ouderenadviesraad, het opbouwen van sterke adviezen, statuten, huishoudelijk reglement en afsprakennota van een ouderenadviesraad en de evaluatie van de werking ervan.

Verspreiding publicaties
De handleiding voor lokale ouderenadviesraden wordt gratis verspreid naar de voorzitters van de lokale adviesraden, de schepenen bevoegd voor ouderenbeleid, de ocmw-voorzitters en de ambtenaren betrokken bij de ouderenadviesraad.

Het ouderencahier wordt gratis verspreid naar de lokale besturen die bezig zijn met sociale planning, de lokale adviesraden, de provinciale adviesraad en een selectie van zorgvoorzieningen.

Het is ook te downloaden op: www.oost-vlaanderen.be/socialeplanning

Inlichtingen:

Gedeputeerde Eddy Couckuyt
Gouvernementstraat 1, 9000 Gent
tel. 09 267 81 74

Provinciebestuur Oost-Vlaanderen

Directie Welzijn en Gezondheid

Woodrow Wilsonplein 2, 9000 Gent

Steunpunt Sociale Planning:

contactpersonen: Mieke Van Opstal of Christophe Pyra

tel. 09 267 75 03 of 09 267 75 04

socialeplanning@oost-vlaanderen.be

Ouderenzorg en Ouderenparticipatie:

contactpersonen: Petra Van Poucke, Frida Van der Eecken of Frans Meyfroodt

tel. 09 267 75 85, 09 267 75 27 of 09 267 75 46
petra.van.poucke@oost-vlaanderen.be, frida.van.der.eecken@oost-vlaanderen.be of frans.meyfroodt@oost-vlaanderen.be

*'Ouderen van vreemde herkomst in het Vlaamse Gewest. Origine, sociaaldemografische kenmerken en samenstelling van hun huishouden', Edith Lodewijckx, Studiedienst van de Vlaamse Regering, Brussel, 2007, 71 blz.